11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (10 puan): Coğrafya bilimi sel risk haritalarından ve CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) destekli altyapı çözümlemelerinden yararlanır. Bu araçlar selden etkilenecek taşkın alanlarının nerede olduğunu gösterir. Böylece yapılaşma yalnızca bu alanlarda sınırlandırılır, rastgele karar verilmez.
KISMİ PUAN (5 puan): İki parçadan yalnızca birini doğru yazması: ya sel risk haritaları ve CBS destekli çözümlemeleri araç olarak belirtmesi ya da taşkın alanlarında yapılaşmanın sınırlandırıldığını yazması.
SIFIR PUAN: Araç olarak sel risk haritaları ve CBS'yi yazmaması ve taşkın alanlarında yapılaşmanın sınırlandırılmasından da söz etmemesi, ya da yalnızca "sel olmaması için önlem alınmalı" gibi genel ifadeler kullanması.
Püf noktası: Coğrafya, sel riskli alanları haritalayarak (sel risk haritaları, CBS) yapılaşma kararlarını konuma dayalı verir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler araç adı vermeden "sel bölgelerine yapı yapılmaz" gibi genel bir önlem yazıp coğrafyanın katkısını belirtmiyor.

TAM PUAN (10 puan): Coğrafya biliminin mekânsal yaklaşımına en uygun olan yöntem 3'tür (uydu görüntüsü ve yer doğrulama). Uydu görüntüleri yer doğrulama verileriyle birlikte değerlendirildiğinde arazi varlığı ve tarım alanlarının yeryüzündeki dağılışı il ve ilçe bazında ortaya çıkarılır. Ayrıca doğrudan arazi çalışması zaman ve iş gücü kaybına yol açtığından pek ekonomik değildir; uzaktan algılama bu kayıpları azaltır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yöntem 3'ü doğru seçer ancak gerekçe yazmaz ya da yazdığı gerekçe yanlıştır.
SIFIR PUAN: Yöntem 3 dışındaki bir yöntemi seçer ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Coğrafya; uydu görüntüsü gibi araçlarla veriyi konumuyla birlikte ele alıp olguların yeryüzündeki dağılışını ortaya koyar.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yöntemi doğru seçse de gerekçede dağılışın konuma göre belirlenmesinden ya da zaman ve iş gücü kaybından söz etmez, yalnızca "daha modern olduğu" için seçtiğini yazar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Coğrafya bilimi farklı uzmanlık alanlarından gelen verileri (konut talebi, tarım alanı, taşkın riski) konum bilgisiyle birleştirir ve mekânsal bağlantılarını bularak bir arada ele alır. Böylece soruna çok boyutlu ve bütüncül çözüm üretir. Buna göre konut için M mahallesi seçilmelidir; talep yüksektir, tarım alanı değildir ve taşkın riski yoktur. K tarım alanı olduğu için (tarım dışı yapılaşma sınırlandırılır), L taşkın riski taşıdığı için (taşkın alanlarında yapılaşma sınırlandırılır), T ise konut talebi düşük olduğu için elenir.
KISMİ PUAN (5 puan): Tam puan koşullarının tümünü sağlamayıp şunlardan en az birini doğru yazması: verilerin konum bilgisiyle bir arada ele alınarak bütüncül çözüm üretildiğini belirtmesi, M mahallesini seçmesi, K, L ve T'nin elenme gerekçelerini yazması.
SIFIR PUAN: Verilerin birlikte ele alınmasından söz etmemesi, M mahallesini seçmemesi ve diğer mahallelerin elenme gerekçesini de doğru yazmaması.
Püf noktası: Coğrafya, farklı disiplinlerin verilerini konum bilgisiyle bir arada değerlendirir; tarım alanları ve taşkın alanlarında yapılaşma sınırlandırılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca konut talebine bakıp K, L ve M'yi eşit görüyor; tarım alanı ve taşkın riski verilerini birlikte değerlendirmiyor.

TAM PUAN (10 puan): Katılmıyorum. Web tabanlı CBS uygulamaları ek bir yazılım ya da donanım gerekmeden doğrudan genel ağ üzerinden kullanılır. Veri toplama, çözümleme ve depolama gibi kritik işlemlerin çoğunu sunucu yaptığı için bilgisayara bağımlılık azalmıştır. Bu uygulamalara mobil cihazlarla her yerden anlık erişilebilir; ücretsiz ya da düşük ücretle haritalar okunabilir ve kullanıcı kendi haritasını bağımsız biçimde oluşturabilir. (Kâğıtta yazılı bu gerekçelerden en az ikisi yeterlidir.)
KISMİ PUAN (5 puan): Katılmadığını belirtir; ancak doğru gerekçe yazmaz ya da yalnızca bir doğru gerekçe yazar.
SIFIR PUAN: Elif ve Mert'in görüşüne katıldığını belirtir ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Web tabanlı CBS'nin üstünlüğü, ağır işlemleri sunucunun yapması ve genel ağ üzerinden mobil cihazlarla ucuz, kolay erişim sağlamasıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler web tabanlı CBS'yi de bilgisayar tabanlı CBS gibi pahalı yazılım, güçlü donanım ve yüksek teknik bilgi isteyen bir sistem sanır.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) 1. adım birleştirme, 2. adım çakıştırma, 3. adım sorgulama, 4. adım genelleştirme işlemidir. b) Sorgulama, çakıştırma sonuçları üzerinde yapılır. Önce katmanlar üst üste bindirilip örtüşmeler görüldüğü için köyler yangın alanıyla örtüşme durumuna göre seçilebilir. Sorgulamanın amacı, yalnızca belirli ölçütlere uyan verileri seçerek çözümlemeyi amaca uygun biçimde daraltmaktır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca a) bölümünü ya da yalnızca b) bölümünü eksiksiz ve doğru yazar. Her doğru bölüm 5 puandır.
SIFIR PUAN: a) bölümündeki dört işlem adını doğru yazamaz ve b) bölümünü doğru açıklayamaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Web tabanlı CBS'de çözümleme zinciri sırayla birleştirme, çakıştırma, sorgulama, genelleştirme ve sembolleştirmedir; sorgulama çakıştırma sonuçları üzerinde yapılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler katmanları bir araya getirmeyi (birleştirme) ile üst üste bindirmeyi (çakıştırma) karıştırır; ayrıntı azaltmayı (genelleştirme) da renk ve sembol seçimiyle (sembolleştirme) birbirine karıştırır.

TAM PUAN (15 puan): Katılmıyorum. Yeryüzündeki su kaynakları tatlı ve tuzlu su olarak sınıflandırılır. Tatlı su kaynakları buzullar, yer altı suları ile göller ve akarsulardır (bataklıklar da yüzey suyu olarak yer alır). Buzullar ve yer altı suları da tatlı su kaynağıdır; tatlı suyun büyük bölümü bu iki kaynakta bulunur. Tuzlu su kaynakları ise okyanuslar ve denizlerdir; yeryüzündeki suyun yaklaşık %97,5'i tuzludur.
KISMİ PUAN (10 puan): Katılmadığını belirtir ve buzulları ile yer altı sularını da içine alan tatlı su kaynaklarını doğru yazar; ancak tuzlu su kaynaklarını (okyanuslar ve denizler) yazmaz ya da yanlış yazar.
KISMİ PUAN (5 puan): Katılmadığını belirtir; ancak tatlı su kaynakları arasında buzulları ya da yer altı sularını yazmaz (tuzlu su grubunu doğru da yazsa yanlış da yazsa).
SIFIR PUAN: Defne'nin görüşüne katıldığını belirtirse ya da hiçbir cevap yazmazsa.
Püf noktası: Tatlı su kaynakları yalnız göl ve akarsulardan ibaret değildir; buzullar ve yer altı suları da tatlı su grubundadır, tuzlu sular ise okyanus ve denizlerdir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler buzulları ve yer altı sularını tatlı su kaynağı saymaz, tatlı suyu yalnızca göl ve akarsuyla sınırlar.

TAM PUAN (15 puan): K Nehri sınıraşan sudur: bir ülkenin sınırları içinde doğar ve başka bir ülkeye ulaşır. L Gölü sınır oluşturan sudur: iki ülke arasında doğal sınır çizgisi oluşturur. Fırat Nehri sınıraşan sudur: Türkiye'de doğarak Suriye ve Irak'a ulaşır.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç satırdan ikisini grup ve ölçütüyle doğru yazarsa (her doğru satır 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç satırdan yalnız birini grup ve ölçütüyle doğru yazarsa (her doğru satır 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir satırı grup ve ölçütüyle birlikte doğru yazmazsa ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Sınıraşan sular bir ülkede doğup başka ülkeye geçer; sınır oluşturan sular ise iki ülke arasında doğal sınır çizgisi olur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler iki ülkeyi ilgilendiren her suyu sınır oluşturan su sanır; suyun ülke sınırını aşması ile sınırı çizmesini karıştırır.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): K Alanı sulak alandır; çünkü sulak alanlar sürekli ya da geçici olabilir, yaz aylarında kuruması bu özelliği değiştirmez ve sazlıklar sulak alan kapsamındadır. L Alanı sulak alandır; çünkü sulak alanlar tatlı, acı ya da tuzlu olabilir ve koyun gelgit anındaki derinliği 6 metreyi geçmemektedir. M Alanı sulak alan değildir; çünkü gelgit anında derinliği 6 metreyi geçmektedir.
KISMİ PUAN (5 puan): K ve L alanlarını sulak alan, M alanını sulak alan değil olarak doğru sınıflandırır; ancak gerekçelerden en az birini yazmaz ya da yanlış yazar.
SIFIR PUAN: Alanların sınıflandırmasında en az bir hata yaparsa ya da cevap yazmazsa.
Püf noktası: Ramsar tanımına göre sulak alan; sürekli ya da geçici, tatlı, acı ya da tuzlu olabilir; ancak sular gelgit anında 6 metreyi geçmemelidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yazın kuruyan ya da suyu tuzlu olan alanın sulak alan sayılmayacağını düşünür; derinlik ölçütünü gözden kaçırır.

TAM PUAN (15 puan): Mert'in görüşüne katılmıyorum. Nehir suları ekonomik açıdan sulama, enerji üretimi, ulaşım ve balıkçılık gibi alanlarda kullanılır (örneğin Fırat Nehri'nin sulama ve enerji üretiminde kullanılması). Sosyokültürel açıdan da etkilidir: Fırat ve Dicle nehirlerinin suları göçebe toplulukların yerleşik hayata geçmesine, ilk köylerin ve ardından şehirlerin kurulmasına olanak tanımıştır. Bu nedenle nehirlerin etkisi yalnızca ekonomik değildir.
KISMİ PUAN (10 puan): Görüş, ekonomik örnek ve sosyokültürel örnek bölümlerinden ikisi doğru yazılmışsa (ör. katılmadığını belirtip yalnızca ekonomik örnek vermesi) 10 puan.
KISMİ PUAN (5 puan): Üç bölümden yalnızca biri doğru yazılmışsa (yalnızca katılmadığını belirtmesi, yalnızca ekonomik örnek vermesi ya da yalnızca sosyokültürel örnek vermesi) 5 puan.
SIFIR PUAN: Görüşe katıldığını belirtip ekonomik ve sosyokültürel örneklerin hiçbirini doğru yazmayan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Su kaynakları yalnızca ekonomik değil, yerleşik hayata geçiş ve yerleşmelerin kuruluşu gibi sosyokültürel etkiler de yaratır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler nehirlerin etkisini yalnızca sulama ve enerjiyle sınırlı sanıp sosyokültürel etkiyi (yerleşik hayat, köy ve şehirlerin kurulması) yazmayı unutur.

TAM PUAN (15 puan): a) K gemisi Türkiye'nin egemenliği altındaki alanda çalışmaktadır. Türkiye'nin kara suları Akdeniz'de 12 deniz mili genişliğindedir; 9 deniz mili bu sınırın içinde kalır. Ege Denizi'nde kara suları 6 deniz mili olduğundan L gemisi 9 deniz milinde kara sularının dışında, komşu ülkelerle paylaşılan uluslararası sulardadır. b) Mavi Vatan, Türkiye'nin deniz yetki alanlarındaki haklarını ve çıkarlarını korumayı amaçlayan bir doktrindir. Kara suları egemenlik altında olduğu için buradaki izinsiz faaliyet Türkiye'nin egemenlik hakkına aykırıdır ve politik bir sorun oluşturur. Bu nedenle devletin bu hakkı koruması gerekir.
KISMİ PUAN (10 puan): a bölümü tam doğru (K gemisi + 12 ve 6 deniz mili karşılaştırmasıyla gerekçe), b bölümü boş ya da yanlış; veya a bölümünde yalnızca K gemisi yazılmış (gerekçesiz) ve b bölümü doğru.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca K gemisi yazılmış (gerekçesiz) ve b bölümü boş ya da yanlış; veya a bölümü yanlış/boş iken b bölümü doğru (egemenlik ve hakların korunması vurgusu).
SIFIR PUAN: a bölümünde L gemisi ya da hiçbir gemi yazılmış, b bölümü de boş ya da yanlış (ör. kara sularının egemenlikle ilgisi olmadığını yazmak) ise.
Püf noktası: Kara suları Karadeniz ve Akdeniz'de 12, Ege Denizi'nde 6 deniz milidir; bu sınırın içi egemenlik alanı, ötesi komşularla paylaşılan uluslararası sulardır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler 9 deniz mili uzaklığı iki denizde de aynı sayıp her iki geminin de kara sularında olduğunu yazar; Ege'deki 6 deniz mili sınırını unutur.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): 1. yer: Kuzey yamaçtaki sular M Çayı'na katıldığı için atık bu akarsuya karışır. M Çayı T ülkesinde doğup U ülkesine geçen bir sınıraşan sudur; atık U ülkesine ulaşacağından kirlilik iki ülke arasında politik anlaşmazlığa yol açabilir. 2. yer: Güney yamaçtaki sular N Çayı'na katılır. N Çayı denize ulaşamayıp Ş Gölü'nde sonlanan kapalı havza özelliğindedir; atık gölde birikir ve gölün su kalitesi ile canlı yaşamı zarar görür.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru bölüm için 5 puan: 1. yerin politik sonucu (atığın M Çayı ile sınıraşan su üzerinden U ülkesine ulaşması ve ülkeler arası anlaşmazlık riski) ya da 2. yerin çevresel sonucu (atığın N Çayı ile Ş Gölü'nde birikmesi ve gölün zarar görmesi). Bir doğru bölüm 5 puan, iki doğru bölüm 10 puandır.
SIFIR PUAN: Hiçbir bölümü doğru yazmayan öğrenci 0 puan alır. Örneğin atığın hangi akarsuya karışacağını yamacı dikkate almadan belirlemek ya da iki yerde de aynı sonucu yazmak bu düzeye girer.
Püf noktası: Su bölümü çizgisi, yağışla düşen suların hangi akarsuya katılacağını belirler. Akarsuyun türü (sınıraşan ya da kapalı havza) sonucun politik ya da çevresel olmasını belirler.
Sık yapılan hata: Öğrenciler atığın hangi akarsuya karışacağını yamaca bakmadan belirler ve iki yer için aynı sonucu yazar.

TAM PUAN (10 puan): a) Mekânsal hiyerarşidir. b) Ülkemizde mekânsal hiyerarşi küçükten büyüğe doğru köy, kasaba, şehir, büyükşehir, metropol şeklinde basamaksal bir yapı olarak tanımlanır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir bölümü doğru yazarsa: a) şıkkında 'mekânsal hiyerarşi' kavramını doğru yazıp b) şıkkındaki sıralamayı eksik ya da yanlış yazması (5 puan) ya da b) şıkkında beş basamağı doğru sırayla yazıp a) şıkkındaki kavramı yanlış yazması ya da hiç yazmaması (5 puan).
SIFIR PUAN: Kavram adını da basamak sıralamasını da doğru yazmayan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Mekânsal hiyerarşi, yerleşmelerin büyüklük, işlev, nüfus, hizmet çeşitliliği ve etki alanı ölçütlerine göre düzeylendirilmesidir; Türkiye'de köy-kasaba-şehir-büyükşehir-metropol basamaklarıyla gösterilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler mekânsal hiyerarşiyi mekânsal desenle (dağınık, toplu, çizgisel gibi) karıştırır ya da basamakların sırasını yanlış yazar.