11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları (5. Senaryo, Açık Uçlu)

Mekânsal sorun: Nüfus hızla arttığı için su talebi artar; bu durum su kaynakları üzerinde baskı oluşturur, su yetersizliğine ve kaynakların tükenmesine yol açar (plansız kentleşme de sorunu büyütür). Coğrafyanın katkısı: Su kaynaklarının ve riskli alanların haritalanıp belirlenmesi, kuraklığın uzaktan algılama ve meteorolojik ölçümlerle tahmin edilmesi, erken uyarı sistemleri, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimine ve planlı kentleşmeye veri sağlaması gibi cevaplar kabul edilir.

Beklenen iki katkı (gerekçeli): 1) Sorunun ne olduğunu belirleyip soruna yol açan mekân özelliklerini ve koşullarını tespit eder (kıyının konumu, deniz akıntıları vb.); böylece sorunun nedenleri anlaşılır. 2) Sorunun gerçekleştiği yerde ne tür etkilere yol açacağını (kıyı ve su altı ekosisteminin zarar görmesi, turizmin etkilenmesi gibi) ortaya koyar. 3) Benzer özellikleri taşıyan ve aynı sorunu yaşaması muhtemel mekânların dağılışını inceleyerek çözüme katkı sunar. Bunlardan herhangi ikisi uygun gerekçeyle yazılırsa tam puan verilir.

Bileşen: Sunucu. Sunucu, kullanıcıdan genel ağ üzerinden gelen komutu işler ve komutun cevabını harita veya veri olarak yine genel ağ üzerinden kullanıcıya gönderir.

Orta çığır. Akarsular deniz, göl veya bataklıklarda sonlanır (okyanus, kapalı çöküntü alanı gibi cevaplar da kabul edilir). Herhangi iki örnek yeterlidir.

Su bölümü çizgisi. Genellikle yüksek dağlık alanlardan geçer. Çizginin iki yanına düşen yağış sularının hangi akarsu havzasına ait olacağını, yani hangi akarsuya katılacağını belirler.

Fırat'ta Türkiye, nehrin doğduğu ve akış yönünde başlangıç noktasındaki ülkedir; Asi'de ise nehir Türkiye'ye başka ülkelerden gelmektedir. Her iki durumda da sınıraşan sular havza ülkeleri arasında siyasi ilişki ve su paylaşımı konusu oluşturur; bir ülkenin su kullanımı akış yönündeki diğer ülkelerin su miktarını etkileyebileceğinden anlaşmazlık veya iş birliği ihtiyacı doğabilir. Bu doğrultudaki gerekçeli cevaplar kabul edilir.

Ekonomik yarar: Hidroelektrik enerji üretimi, sulama ile tarımsal üretimin artması gibi. Olumsuz sonuç: Yerleşim ve tarım alanlarının su altında kalması, yerleşimlerin taşınması ve göç, doğal akışın ve ekosistemin değişmesi gibi cevaplar kabul edilir.

Evlerin güneye yönlendirilmesi güneşten maksimum fayda sağlamak, kalın duvarlar ise ısı kaybını azaltmak içindir. Etkili olan coğrafi koşul iklimdir; iklim yapıların biçimini, yönünü ve malzeme seçimini etkiler.