10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları (6. Senaryo, Açık Uçlu)

Malazgirt'ten sonra Türklerin Anadolu'da güçlenmesi üzerine Doğu Roma, tek başına Türkleri durduramayacağını anlayıp Avrupa'dan (Papa'dan) yardım aradı. Papa'nın asıl amacı Doğu Roma'ya yardım etmek değildi: Doğu topraklarını ve Kudüs'ü ele geçirmek, Doğu'nun zenginliklerine ve ticaret yollarına hâkim olmak, Ortodoksları kontrol altına almak ve kendi otoritesini güçlendirmekti. Böylece Haçlı Savaşı dinî olduğu kadar siyasi ve ekonomik amaçlar da taşıyordu. Malazgirt'in doğrudan sonuçlarından biri, Türklere karşı Avrupa'nın birleşmesi oldu. (Malazgirt → Doğu Roma'nın yardım talebi + Papa'nın siyasi/ekonomik amaçları kabul edilir.)

Pasinler Savaşı, Selçukluların Doğu Roma ile yaptığı ilk savaştır; sonrasında Bizans'la diplomatik ilişkiler kuruldu, barış yapıldı, İstanbul'daki camide hutbede Selçuklu sultanının adı okundu ve mihraba ok ve yay damgası işlendi. Bu, siyasi ve dinî prestij kazancıdır. Miryokefalon'da ise Doğu Roma'nın Türkiye Selçuklu Devleti'ni yıkma ve Türkleri Anadolu'dan atma girişimi bozuldu; Malazgirt'le açılan vatan ve kurulan devlet korunmuş oldu. Temel fark: Pasinler Selçuklu hâkimiyetinin tanınması ve ilişkiler bakımından, Miryokefalon ise elde edilen Anadolu yurdunun ve devletin korunması bakımından önemlidir.

Dorileon'da (1 Temmuz 1097) Selçuklular kalabalık Haçlı ordusu karşısında başarısız oldu ve Haçlıların Anadolu'dan geçişini engelleyemedi. Haçlılar Urfa, Antakya, Kudüs ve Trablus'ta kontluklar kurdu. Bu toprakları korumak ve hâkimiyetlerini güçlendirmek için Avrupa'dan yardım istediler. Bunun üzerine 1101'de üç büyük Haçlı ordusu (Lombardlar, Fransızlar, Almanlar) Anadolu'ya geldi. Merzifon, Konya ve Ereğli'de Türkler bu ordulara karşı zafer kazandı.

Çıkarım 1: Anadolu akınları sultan adına görev verilen güçlü beylerin komutasında yürütülüyordu; yani komuta yetkisi beylere devrediliyordu. Çıkarım 2: Sultan ordunun başında uzak bölgelerde (Mısır seferi) sefer yürütebiliyor ve haber alınca ordusunu hızla geri döndürebiliyordu; ordu hareket kabiliyeti yüksek ve merkezî otoriteye bağlıydı. Üstünlük: Beylerin akınlarıyla Anadolu'nun doğusu ve ortası zayıflatılmış, sultan da Doğu Roma ordusu Malazgirt'e ulaşırken ordusuyla zamanında orada bulunabilmiştir. (Benzer gerekçeli çıkarımlar kabul edilir.)

Ortak anlayış: Yönetim ve komuta yetkisi hanedan mensupları (kardeşler, amca çocukları, oğullar) arasında paylaştırılmıştır; bu, Türk devlet geleneğindeki süreklilik olarak yorumlanır. Yarar: Tuğrul-Çağrı ortak liderliği ve hanedan üyelerinin ordunun başında bulunması, Dandanakan ve Pasinler gibi savaşlarda yönetim ve komutanın birlik içinde hareket etmesini sağlamıştır. Sorun: Kılıçarslan'ın ülkeyi on bir oğluna paylaştırması, tahta kimin çıkacağı tartışmasını çözememiş, devletin bütünlüğünü bozarak eski gücünü kaybetmesine yol açmıştır. (Aynı anlayışın görev paylaşımında güç, ülke paylaşımında zayıflık getirdiği fikri esas alınır.)

Eski akınların amacı Anadolu'yu keşfetmek, yeni geçim kaynakları bulmak ve ticaret yapmaktı; yerleşme amacı yoktu, bu nedenle kalıcı sonuç doğurmadı. XI. yüzyılda ise nüfusu kalabalıklaşan ve Horasan-Maveraünnehir'de yeterli toprak bulamayan Oğuzlar yeni yurt aradı. Dandanakan'dan sonra kurulan Selçuklu Devleti'nin organize akın ve savaşlarıyla Anadolu'ya yerleşilerek beylikler kuruldu ve burası Türk yurdu oldu. Değişim: Geçici akınlardan devlet eliyle yürütülen fetih ve yerleşmeye geçiş. Süreklilik: Türklerin Anadolu'ya yönelme eğiliminin devam etmesi.