10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları (4. Senaryo, Açık Uçlu)

Dandanakan Savaşı'nda (1040) Oğuzlar Gazneli ordusunu yenmiş, Selçuklu Devleti kurulmuş ve Cend başkent olmuştur. Yani Türkler bağımsız bir devlete kavuşmuştur. Malazgirt Savaşı'nda (1071) Doğu Roma ordusu yenilmiş, Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır. Türkler gruplar hâlinde Anadolu'ya yerleşmeye başlamış, Anadolu zamanla Türk yurdu olmuştur. Kabul edilecek temel nokta: biri devletin kuruluşunu, diğeri Anadolu'nun yurt edinilmesini sağlamıştır.

Neden: Malazgirt yenilgisinden sonra Doğu Roma, Türk ilerleyişini tek başına durduramayacağını anlamış ve Papa'dan yardım istemiştir. Papa da kendi amaçları doğrultusunda Avrupa'yı Haçlı Savaşları'na yöneltmiştir. Sonuç: Türkler Avrupalı Haçlı ordularıyla uzun süren savaşlara girmiştir. I. Haçlı Savaşı'nda İznik kaybedilmiş, başkent Konya'ya taşınmış, Urfa, Antakya, Kudüs ve Trablus'ta Haçlı kontillukları kurulmuştur. Ancak 1101'de Türkler Haçlılara karşı başarı kazanmıştır. Malazgirt'in etkisi yalnızca Anadolu'yla sınırlı kalmamış, Türkler Avrupa ile Doğu arasındaki mücadelenin tarafı olmuştur. Bu anlama gelen cevaplar kabul edilir.

Değişim: Devletin merkezi Türkistan/Horasan çevresinden Anadolu'ya kaymıştır. Başkent Cend'den İznik'e, ardından Konya'ya taşınmış ve Türkler Anadolu'yu yurt edinmiştir. Süreklilik: Devlet Selçuk Bey'in adıyla (Selçuklu) anılmaya devam etmiş, hükümdar sultan unvanını taşımış, Türk hanedan geleneği ve fetih/gaza anlayışı sürmüştür. Bunlardan biri yazılırsa tam puan verilir.

Amaçlar: Şehzade Hasan'ın intikamını almak ve gaza yapmak. Gaza, Selçuklu ordusunun savaşlarda siyasi amaçların yanında dinî (İslam inancına dayalı) bir motivasyonla da hareket ettiğini gösterir. Bu anlama gelen cevaplar kabul edilir.

Cami çevresindeki meydan: Cami, şehrin merkezi olmuş; çevresindeki meydan halkın toplandığı ve sosyal faaliyetlerini yaptığı önemli mekân olmuştur. Kervan yolundaki namazgâh: Kervan yolları ticaretin yapıldığı yollardır. Bu yollar üzerinde namazgâh açılması, tüccar ve yolcuların ibadet ihtiyacını karşılamıştır. Böylece ticaret yolları Türk yerleşme düzeninin bir parçası olmuştur. Bu anlama gelen cevaplar kabul edilir.

Vakıf, İslam dünyasında birlik, beraberlik ve dayanışma bilincini canlı tutmak amacıyla oluşturulan hayır kurumudur. Vakıf eserleri halkın sosyal, dinî, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını karşılamış, ticaret yollarında yolculara hizmet vermiş, böylece toplumsal dayanışmayı güçlendirmiştir. Bu anlama gelen cevaplar kabul edilir.

Bu uygulamanın adı iktâdır. Devlet asker ve memurlarına nakit ödeme yapmak yerine toprak gelirini vermiş, böylece ordunun ve devlet görevlilerinin masraflarını karşılamıştır. Toprakla ilgilenen asker ve memur, bölgenin üretimini, güvenliğini ve düzenini gözetmiş, böylece tarımsal üretim ve yerleşim canlı kalmıştır. Bu anlama gelen cevaplar kabul edilir.