10. Sınıf Din Kültürü 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (15 puan): a) 1. Sadık haber (vahiy, haberiresul): gayb âlemine ait varlıkların bilgisinin kaynağıdır. 2. Salim duyular. 3. Mütevatir haber: yalan üzerine birleşmeleri mümkün olmayan bir topluluğun aktardığı haber. 4. Selim akıl (duyularla elde edilen verilerin akılla değerlendirilmesi). b) Duyularla elde edilen bilgilerin bir sınırı vardır ve duyular kimi zaman yanıltıcı olabilir; suya batırılan kalem kırılmış gibi görünür. Bu yüzden duyuların verdiği bilgi akılla değerlendirilmelidir.
KISMİ PUAN (10 puan): a) bölümünde dört eşleştirmeyi doğru yapıp b) bölümünü eksik açıklayan ya da üç eşleştirmeyi ve b) bölümünü doğru yapan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): En az iki eşleştirmeyi doğru yapan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Eşleştirmelerin en çok birini doğru yapan ve b) bölümünü açıklayamayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Gayb âlemi (melek, cennet, cehennem) bilgisinin kaynağı sadık haberdir; selim akıl ve salim duyular gayb dışındaki varlıkların bilgisini verir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler mütevatir haberi vahiyle karıştırır; vahiy peygamberlerin Allah'tan (cc) getirdiği haberdir, mütevatir haber ise kalabalık bir topluluğun kesintisiz aktardığı haberdir.

TAM PUAN (15 puan): a) Kur'an-ı Kerim (Allah'ın kitabı), sünnet (Hz. Peygamber'in söz ve uygulamaları), akıl (kendi görüşüyle içtihat). b) Örnekler: Bedir Savaşı sonrasında okuma yazma bilen esirlerin on Müslüman'a okuma yazma öğretmesi karşılığında serbest bırakılmasını istemesi; bazı sahabilerine yabancı dil öğrenmelerini tavsiye etmesi; Mescid-i Nebevi'nin yanına Suffe'yi inşa ettirmesi; "İlim öğrenmek kadın ve erkek her Müslüman'a farzdır." buyurması. Herhangi ikisi.
KISMİ PUAN (10 puan): a) bölümünü doğru yapıp b) bölümünde tek örnek yazan ya da b) bölümünü tam yazıp a) bölümünde bir kaynağı eksik bırakan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Bölümlerden yalnız birini kısmen doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Bilgi kaynaklarını belirleyemeyen ve örnek veremeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: İslam'ın temel bilgi kaynakları Kur'an-ı Kerim ve sünnettir; akıl da bu kaynakların ışığında doğruya ulaşmanın aracıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kaynakları karışık sırayla yazar ya da içtihadın akla dayandığını belirtmez.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Aile büyüklerinden, sosyal çevreden ya da hayat tecrübesinden edinilen bilgiler bireyseldir ve doğruluğu teyide muhtaçtır. Ayette atalarından gördüklerini sorgusuz takip edenler eleştirilir; çünkü atalarının yanılmış olma ihtimali vardır. Öznel kaynaklar (sezgi, rüya, ilham, gelenek) kesin bilgi vermez ve insanı hakikatten uzaklaştırabilir. b) Haberin doğruluğunu araştırmalı, ona göre hareket etmelidir; böylece bilmeden başkalarına zarar vermekten ve pişman olmaktan korunur.
KISMİ PUAN (5 puan): Bölümlerden yalnız birini doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Ayetlerle ilgisiz cevap veren ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Öznel bilgiler (sezgi, rüya, ilham, gelenek) kişiye özeldir; doğruluğu nesnel kaynaklarla teyit edilmelidir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler gelenekten gelen her bilgiyi doğru kabul eder; ayetin vurguladığı sorgulama ve araştırma boyutunu atlar.

TAM PUAN (15 puan): a) Şehadet âlemi: Ay, ağaç, bulut. Gayb âlemi: melek, cennet, cehennem. b) Gayb âlemine ait varlıklar akıl ve duyular yoluyla algılanamaz. Bu varlıklara ilişkin bilgilerin kaynağı sadık haberdir, yani peygamberlerin Allah'tan (cc) alıp insanlara ulaştırdığı vahiydir.
KISMİ PUAN (10 puan): Sınıflandırmayı doğru yapıp bilgi kaynağını açıklamayan ya da bir varlığı yanlış sınıflandırıp b) bölümünü doğru açıklayan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): En az dört varlığı doğru sınıflandıran öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Sınıflandırmayı yapamayan ve bilgi kaynağını yazamayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Şehadet âlemi duyularla algılanır; gayb âlemi akıl ve duyularla algılanamaz, bilgisi sadık haberden (vahiy) gelir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler göremediği ama duyularla incelenebilen varlıkları (ör. uzaktaki gök cisimleri) gayb âlemine koyar.

TAM PUAN (15 puan): a) Fatır 35/15: Âlemdeki her şey Allah'a (cc) muhtaçtır, Allah (cc) ise hiçbir şeye muhtaç değildir. Fatır 35/43: Allah'ın (cc) kâinatta değişmez yasaları vardır. Hud 11/6: Allah (cc) bütün canlılara rızık verendir. b) Örnek: İnsan yaşamak için hava, su ve besin gibi nimetlere muhtaçtır; bu nimetleri yaratan ve canlıların hizmetine sunan Allah'tır (cc). Konuya uygun her örnek kabul edilir.
KISMİ PUAN (10 puan): a) bölümündeki üç eşleştirmeyi doğru yapıp örnek vermeyen ya da iki eşleştirmeyi doğru yapıp b) bölümünü doğru açıklayan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız bir eşleştirmeyi doğru yapan ya da yalnız b) bölümünü doğru açıklayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Ayetlerle boyutlar arasında ilişki kuramayan öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Allah-âlem ilişkisinin boyutları: Allah (cc) âlemlerin Rabbidir, her şey O'na muhtaçtır, yaratması süreklidir, rızık verendir, kâinatta değişmez yasalar koymuştur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ayetin anlamını tekrar eder; ayetin vurguladığı boyutu kısa bir ilke olarak adlandırmaz.

TAM PUAN (15 puan): a) İnsan yeryüzünde Allah'ın (cc) halifesi olma sorumluluğuyla yaratılmıştır. Yeryüzünü imar etmek, adaleti sağlamak ve Allah'ın (cc) emanetlerini korumakla görevlidir; Allah'ın (cc) emir ve yasaklarına uygun hareket etmelidir. b) Ahmet'in görüşü doğru değildir. Nimetler insanın hizmetine verilmiştir ama Allah'ın (cc) mülküdür ve bir amaca bağlı olarak insana emanet edilmiştir. İnsan bu nimetleri sahibinin irade ve rızasına uygun kullanmakla sorumludur; Selin'in görüşü bu yüzden doğrudur.
KISMİ PUAN (10 puan): a) bölümünü doğru yazıp b) bölümünde emanet kavramını kullanmadan değerlendirme yapan ya da b) bölümünü tam açıklayıp a) bölümünde görevleri eksik yazan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız insanın halife olduğunu yazan ya da yalnız Ahmet'in görüşünün yanlış olduğunu söyleyen öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Ahmet'in görüşünü doğru bulan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Nimetler insana hizmet için verilmiştir ama asıl sahibi Allah'tır (cc); insan bunları emanet bilinciyle kullanır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler "her şey insan için yaratıldı" bilgisini sınırsız kullanma hakkı sanır; sorumluluk boyutunu atlar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): Öğrencinin görüşü doğru değildir. Ayete göre göklerde ve yerde bulunan her şey Allah'a (cc) muhtaçtır ve O her an yaratma hâlindedir. Allah (cc) âleme ilk hareketi verdikten sonra onu kendi hâline bırakmamıştır; O'nun yaratması süreklidir. Bütün varlıkların idaresi O'nun elindedir ve varlıklar O'nun koyduğu kurallar çerçevesinde hareket eder.
KISMİ PUAN (5 puan): Görüşün yanlış olduğunu söyleyip yalnız "her şey Allah'a muhtaçtır" gerekçesini yazan ya da yaratmanın sürekli olduğunu gerekçesiz yazan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Öğrencinin görüşünü doğru bulan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Allah'ın (cc) yaratması süreklidir; âlem var olmak ve varlığını sürdürmek için her an O'na muhtaçtır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler evrendeki değişmez yasaları, Allah'ın (cc) evreni kendi hâline bıraktığı şeklinde yorumlar.

TAM PUAN (15 puan): a) Ayette göz, kulak ve kalp gibi bilgi kaynaklarının doğru kullanılması gerektiği, insanın elde ettiği bilgilerin kullanımından sorumlu olduğu bildirilir; doğruluğu kesin olarak ortaya konulamayan bilgiye göre hareket edilmemesi istenir. b) Elif'in davranışı doğru değildir. Doğruluğu belli olmayan bilgiyi yaymak başkalarına zarar verebilir; İslam'da iftira atmak ve bilgi sahibi olunmayan konuda hüküm vermek yasaklanmıştır. Elif haberin doğruluğunu araştırmalı, doğrulanmamış haberi paylaşmamalıdır. c) Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yayımladığı Kur'an-ı Kerim meali (matbu ya da genel ağdaki mealler).
KISMİ PUAN (10 puan): Üç bölümden ikisini doğru cevaplayan öğrenci 10 puan alır.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnız bir bölümü doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Ayetin mesajını açıklayamayan ve Elif'in davranışını değerlendiremeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: İsra suresinin 36. ayeti: Kesin bilgin olmayan şeyin peşine düşme; gördüğünden, duyduğundan ve kalbinden geçenden sorumlusun.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ayeti yalnız "yalan söyleme" diye özetler; bilginin doğruluğunu araştırma ve sorumluluk boyutunu atlar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Şükür, Allah'ın (cc) verdiği sayısız nimet için insanın O'na karşı minnettarlığını ifade etmesidir; nimetleri veriliş amacına uygun kullanmak, haramlardan kaçınıp farzları yerine getirmek de şükürdür. b) Gözün şükrü haramdan sakınıp helale bakmaktır. Dilin şükrü yalandan sakınıp doğruyu konuşmaktır. Zenginliğin şükrü israf ve cimrilikten sakınıp ihtiyaç sahibini gözetmektir.
KISMİ PUAN (5 puan): Şükrü doğru tanımlayıp b) bölümünde en az bir nimetin şükrünü yazan ya da yalnız b) bölümünü tam yazan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Şükrü tanımlayamayan ve örnek veremeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Şükür yalnız dille olmaz; nimeti veriliş amacına uygun kullanmak da şükürdür.
Sık yapılan hata: Öğrenciler şükrü yalnızca "Elhamdülillah demek" olarak yazar; davranışla yapılan şükrü atlar.

TAM PUAN (10 puan): a) I. delil: kozmolojik delil (hudus delili). II. delil: teleolojik delil (gaye ve nizam delili). b) Örnekler: Güneş'in Dünya'yı ısıtıp aydınlatması; rüzgârların yağmur bulutlarının oluşumuna katkıda bulunması; gökten inen suyla bitkilerin yetişmesi; insan bedenindeki organların uyum içinde çalışması. Herhangi biri.
KISMİ PUAN (5 puan): Delillerden yalnız birinin adını doğru yazan ya da yalnız b) bölümünü doğru cevaplayan öğrenci 5 puan alır.
SIFIR PUAN: Delillerin adlarını yazamayan ve örnek veremeyen öğrenci 0 puan alır.
Püf noktası: Kozmolojik delil evrenin başlangıcından ve değişiminden, teleolojik delil evrendeki düzen ve amaçlılıktan hareket eder.
Sık yapılan hata: Öğrenciler kozmolojik ve teleolojik delili karıştırır; ikisi de evrenden hareket eder ama biri başlangıca, diğeri düzene bakar.