11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (5. Senaryo)

Beklenen cevap: Tepe (sürgün ucu) oksin üretir ve oksin yan tomurcukların gelişimini engeller; bu sayede bitki boyuna uzar. Tepe tomurcuğu kesilince oksin kaynağı ortadan kalkar ve yan tomurcuklardaki engel kalkar. Sitokinin, yan tomurcuklarda hücre bölünmesini uyararak yan dalların oluşup büyümesini sağlar. Budanmayan fidanda oksin yan tomurcukları baskıladığı için tek gövde hâlinde uzama sürer. Oksinin engelleyici, sitokininin ise hücre bölünmesini uyarıcı etkisine değinen cevaplar kabul edilir.

Hormon: etilen. Etilen gaz hâlindedir ve bulunduğu ortama difüzyonla yayılarak yakındaki meyvelerin olgunlaşmasını hızlandırır; olgunlaşma tamamlandıktan sonra etilen üretimi sürerse meyveler çürür. Uygulama: çürük elmayı poşetten ayırmak/çıkarmak, meyveleri ayrı saklamak veya etilen üretimini engelleyen maddeler kullanmak. Bu doğrultudaki cevaplar kabul edilir.

1) Tropizma (pozitif hidrotropizma); uyaran su; tepki uyaranın bulunduğu yöne bağlıdır. 2) Nasti; uyaran sıcaklık; sıcaklık hangi yönden gelirse gelsin tepki aynıdır, uyaranın yönüne bağlı değildir. 3) Tropizma (pozitif fototropizma); uyaran ışık; gövde ışığın geldiği yöne eğilir. 4) Tropizma (negatif kemotropizma); uyaran kimyasal madde (tuz); kök uyaranın tersi yönde ilerler, yani tepki uyaranın yönüne bağlıdır.

Deniz'in görüşü yalnızca tropizma için doğrudur, genel olarak yanlıştır. Tropizma uyaranın yönüne bağlıdır (ör. gövdenin ışığa doğru eğilmesi, kökün suya yönelmesi); uyaranın yönü değişirse tepkinin yönü de değişir. Nasti ise uyaranın yönüne bağlı değildir (ör. küstüm otu yapraklarının dokunulunca kapanması, safran çiçeğinin sıcakta açılması); uyaran hangi taraftan gelirse gelsin tepki aynıdır. Doğru tropizma ve nasti örnekleri ile yön ölçütünün açıklanması gerekir.

a) Bağımsız değişken: uygulanan oksin miktarı; bağımlı değişken: gövde ve kökün uzama miktarı. b) Yüksek oksin gövdede uzamayı belirgin biçimde artırırken (düşük oksine göre de), kökte uzamayı yavaşlatmıştır. Bu nedenle oksinin yoğun olduğu tarafta gövde daha çok uzar, kökte ise büyüme yavaşlar. Bu zıt etki sürgünün yukarı, kökün aşağı doğru yönelmesini ve asimetrik büyümeyle ışığa/yer çekimine tepki verilmesini açıklar.

Reseptör grubu: elektromanyetik reseptörler. Bu reseptörler elektromanyetik enerjinin değişik formlarını (ışık, elektrik, manyetizma) algılar. Göçmen kuşlardaki manyetoreseptörler manyetik alanı algılar. İnsan gözündeki fotoreseptörler de görünür ışığı algılar; görünür ışık elektromanyetik spektrumun bir parçası olduğu için fotoreseptörler de elektromanyetik reseptör grubundadır.

"?" = İç kulak (içindeki özel hücreler ses titreşimini elektrik sinyaline/uyartıya dönüştürür). Reseptör grubu: mekanoreseptörler. Mekanoreseptörlerin deride algıladığı uyaranlar: dokunma, basınç, gerilme, hareket gibi mekanik uyaranlardan herhangi ikisi.