10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (3. Senaryo)

Benzerlik: İkisi de enerjiyi kullanılabilir biçimde taşır ve gerektiğinde iş yapılmasını sağlar. Her ikisi de enerji verilerek yeniden doldurulabilir. ATP, ADP'ye enerji ve Pi eklenerek (fosforilasyon) yeniden oluşturulur. Batarya ise elektrik enerjisiyle şarj edilir. Fark: Batarya enerjiyi uzun süre depolayabilir. ATP ise depolanamaz, anlık olarak üretilir ve tüketilir (ATP döngüsü). ATP hücre zarından geçemez, bu yüzden bir hücreden diğerine aktarılamaz ve her hücre kendi ATP'sini kendi içinde sentezler. Bu ilkelere uygun benzerlik ve fark kabul edilir. Fark için gerekçe yazılmalıdır.

Hem dinlenmede hem de koşuda ATP üretimi ve tüketimi birbirine eşittir. Enerji ihtiyacı arttıkça ikisi de artar. Bunun nedeni ATP'nin depolanamamasıdır. ATP anlık olarak üretilir ve tüketilir, ihtiyaç kadar yenilenir (ATP döngüsü). Koşuda kas kasılması için ATP'nin hidrolizle ADP ve Pi'ye yıkılması (defosforilasyon, enerji açığa çıkar) hızlanır. ATP'nin ADP ve Pi'den yeniden sentezlenmesi (fosforilasyon, enerji gerekir) de hızlanır. Besinlerdeki kimyasal enerji bu yeniden sentezde kullanılır.

a) Birinci düzenekte (H₂¹⁸O bulunan) açığa çıkan O₂ işaretli olur. Fotosentezde açığa çıkan oksijenin kaynağı CO₂ değil sudur (Hill ve ağır oksijen izotopu deneyleri). İkinci düzenekte O₂ işaretli çıkmaz. b) İkinci düzenekteki işaretli oksijen (C¹⁸O₂'den gelen) glikozun (C₆H₁₂O₆) yapısına ve fotosentez sonunda oluşan suyun (H₂O) yapısına katılır.

Diş yapısına göre: Dişsiz canlı: kuş (ağız gaga biçimindedir). Dişli canlılar: kurt, inek, insan. Dişli canlılar kendi içinde de ayrılabilir. Kurt ve insanda kesici, köpek ve azı dişleri bulunur. İnekte köpek dişi yoktur, yalnızca kesici ve azı dişleri bulunur. Mide yapısına göre: Tek bölmeli mide: kurt ve insan. Dört bölmeli mide: inek. Bezli mide ve kaslı mide (taşlık) olmak üzere iki bölümlü mide: kuş. Bu ölçütlere uygun gruplamalar kabul edilir.

Her iki grup da selüloz içeren bitkisel besinleri sindirmek için uyum sağlamıştır. İneklerde çok bölmeli mide ve uzun bağırsak, atta genişlemiş kör bağırsak bitkisel besinlerin sindirimi için daha fazla zaman ve emilim için geniş yüzey sağlar. Bitkisel besinlerin sindirimi ete oranla daha zordur. IV. grupta dişlerin yerini kaslı mide (taşlık) tutar. Güçlü kasları sayesinde besinleri fiziksel olarak parçalar, yani mekanik sindirimi yapar. Kursak ise besinleri depolar ve yumuşatır.

a) Hücre içi sindirim: Bakteri endositozla alınır ve besin kofulu oluşur. Kofulla birleşen lizozomdaki enzimler bakteriyi hücre içinde parçalar, atıklar ekzositozla dışarı atılır. b) Hücre dışı sindirim: Mide mukozasındaki hücreler enzim ve HCl içeren mide öz suyunu salgılar. Besinler hücrelerin dışında, sindirim kanalının boşluğunda parçalanır. Fark: Hücre içi sindirimde enzimler hücre içinde (lizozom ve kofulda) etki eder. Hücre dışı sindirimde enzimler hücre dışına, sindirim kanalına salgılanır ve orada etki eder.