TYT Sosyal Bilimler Deneme Sınavı 6

1-5 Tarih Soruları

Abbasiler Dönemi’nde açılan Beytü’l-Hikme, Orta Çağ’ın en zengin kütüphanesi olmanın yanı sıra tercümelerin ve özellikle pozitif ilimlerle ilgili araştırmaların yapıldığı bir merkez hâline gelmiştir. Burada kitapların korunduğu odalar dışında mütercimler, onların emrinde çalışan kâtipler, yazılan kitapları çoğaltan müstensihler ve kitapları ciltleyen mücellitlerin odaları ile bir de okuma salonu bulunmuştur.

Bu bilgiye dayanılarak Beytü’l-Hikme’nin aşağıdakilerden hangisi üzerinde hızlandırıcı bir etkisinin olduğu savunulamaz?

Kök Türkler İstemi Yabgu Dönemi’nde İran’daki Sasanilerle anlaşarak ipek transit ticaretini elinde tutan Akhunlar Devleti’ne son vermiştir. Böylece daha önce Akhunlara bağlı olarak yaşayan ve kervan ticaretiyle uğraşan Soğdlar, Kök Türklerin hâkimiyeti altına girmiştir. Bu gelişmelerin Kök Türkleri; I. uluslararası ticarette etkin olma, II. diplomaside ekonomik çıkarları ön planda tutma, III. stratejik yerlere sahip olma durumlarından hangileri yönünde etkili olduğu savunulabilir?

Karlofça Anlaşması ile ülkenin ekonomik kaynakları ile birlikte moral kaynağı da yok olmuş, yüzyıllardır geliştirilen ve insanlara telkin edilen Müslümanların hâkim millet olduğu olgusu zedelenmiştir. Bu sosyopsikolojik değişim, devletin kötüye giden işlerini düzeltmenin yolunun klasik düzeni tesis etmekle mümkün olacağı şeklindeki düşüncenin yıkılmasına da yol açmıştır. Osmanlı Devleti’ndeki bu değişimin aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili olduğu savunulabilir?

Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a çıktıktan sonra bölgedeki durumu inceleyerek Damat Ferit Paşa Hükûmeti’ne bir rapor göndermiştir (22 Mayıs 1919). Raporda; İzmir’in işgalinden halkın olumsuz etkilendiği, Türklerin yabancı bir ülkenin kontrolüne girmek istemediği anlatılmıştır. Bölgedeki karışıklıklara siyasi emeller peşinde koşan Rumların neden olduğu ve Rumların emellerinden vazgeçmesiyle asayişin kendiliğinden düzeleceği belirtilmiştir. Bu bilgilere bakılarak; I. İzmir’in işgali, Türk halkında büyük bir tepkiye neden olmuştur. II. Bölgedeki Rumların siyasi faaliyetleri halk arasındaki birlik ve berberliği olumsuz etkilemiştir. III. İtilaf devletlerinin Karadeniz’deki işgalleri Rumları cesaretlendirmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Avrupa’da eğitim almış devlet adamlarıyla, bazı aydınların tutumu ve özellikle de Avrupa’daki siyasi akımların etkisi, Osmanlı Devleti’nde XIX. yüzyıldan itibaren rejimi hedef alan gelişmelere neden olmuştur.

Bu durumun Osmanlı Devleti’nde aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili olduğu söylenemez?

6-10 Coğrafya Soruları

Aşağıda, iki ülkenin nüfus piramitleri gösterilmiştir.

Buna göre, ülkelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

1869 yılında açılan Süveyş Kanalı ve 1914 yılında açılan Panama Kanalı’yla Dünya üzerindeki ticaret yolları değişmiş, bazı su yollarının ticari değeri artmış, bazılarının ise azalmıştır. Buna göre, Süveyş ve Panama kanallarının açılmasıyla ilgili, aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

İnsanoğlu, geçmişten günümüze yaşamını kolaylaştırmak ve yaşam standartlarını yükseltmek için doğal çevrede değişikliklere gitmiştir. Buna göre, insanların doğaya müdahalesiyle ilgili aşağıdaki durumlardan hangisinin arasında neden – sonuç ilişkisi yoktur?

Aşağıdaki şekilde, Akdeniz iklim bölgesindeki bir alanın bitki örtüsü ve ana kaya özelliği gösterilmiştir. Buna göre, bu alanda aşağıdakilerden hangisinin oluşması beklenmez?

Aşağıdaki tabloda, bir yaz gününe ait sıcaklık değerleri verilmiştir. Antalya'da gerçek sıcaklıkla hissedilen sıcaklık arasındaki fark fazla iken, Şanlıurfa'da az olması, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

11-15 Felsefe Soruları

A. Comte’a göre tarihin üçüncü ve son evresi, olgucu dönemdir. İnsanoğlu bu dönemde ilgisini, metafizik olandan bütünüyle koparmış; bunun yerine dikkatini değişen dünyayı anlamaya yöneltmiştir. Bu ilgi değişikliği, aynı zamanda bir yöntem değişikliğiyle de desteklenmiştir. Böylece insanoğlu, salt zihinsel kavramlarla ilgilenmek yerine deneye açık olgularla, bu olgular arasındaki ilişkilerle, bu olguların altında yattığı düşünülen yapı, düzen ve yasalarla ilgilenmeye başlamıştır. Comte’a göre kendisinin de içinde yaşadığı bu Çağ, insanlığın teolojik ve metafizik dönemlerini tarihte bıraktığı, bilimsel araştırmalarla şekillendirilen son tarihsel dönem olan olgucu Çağ’dır. A. Comte’un bu görüşleri, aşağıdaki yaklaşımlardan hangisinin temsilcisi olduğunun göstergesidir?

Hegel’in sisteminde asıl gerçekliğe, spekülatif olarak yani deneye hiç başvurmadan, yalnızca düşünmenin sınırları içinde kalınarak varılmaya çalışılır. Çünkü Hegel’e göre felsefe, objelerin düşünce ile görülmesidir. Düşünme bunu başarabilecek yeterliliktedir; çünkü hem bilginin öznesi (süje) hem de bilginin nesnesi (obje) rasyoneldir. Bir başka deyişle bunların her ikisi de aynı ilkenin, aynı aklın başka türlü şekillemelerinden, düşünülmelerinden ibarettirler. Buna göre, Hegel’in bilgi görüşünü destekleyen yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Hobbes, devletin olmadığı durumda, insanların çok hafif nedenlerle dahi bir savaşa sürükleneceklerini göstermek ister. Bu savaş taraflar arasında değildir, “herkesin herkese karşı savaşıdır”. Üstelik bir muharebe veya doğrudan bir çatışmanın olması gerekli değildir. Sürekli bir savaş olasılığının bulunması da savaşın varlığı için yeterlidir. Hobbes, bunu bir benzetmeyle anlatır: “Nasıl kötü havanın doğası bir veya iki yağmur sağanağından ibaret olmayıp, birçok günlerin eğiliminden oluşursa, savaşın doğası da, çarpışma eyleminden ibaret olmayıp, tersine bir güvencenin bulunmadığı, çarpışmaya yönelik kesinleşmiş eğilimden oluşur.” Her an bir çatışmanın ortaya çıkabilme olasılığı, insanın en temel güvencelerden, özellikle de yaşam güvencesinden yoksun olduğu bir durumu yaratır. Hobbes bu görüşleriyle aşağıdakilerden hangisini savunmaktadır?

Bentham’ın ahlak anlayışı bireysel olmayan bir hedonizmdir. Epikür’ün kişiyi en mutlu eden şeyi yapmasını tavsiye etmesine karşılık, Bentham herkesi en mutlu yapacak şeyi yapmayı uygun görmüştür. Bentham, ahlaki eylemlerimizi, eylemlerin genelin çıkarıyla ilgili sonuçlarına göre değerlendirmeyi, kendi mutluluğumuza dönük ilgiyi başkalarının iyiliğini ya da mutluluğunu gözeten bir ilgiyle tamamlamayı zorunlu ve doğru bir şey olarak görmüş, hukukun ve politikanın da ancak böylelikle bilimsel bir değer kazanabileceğini düşünmüştür. Bu parçaya göre, Bentham aşağıdakilerden hangisini doğru bulur?

Meşşâîlere göre suyun yağmurdan, yağmurun buluttan, bulutun buhardan, buharın sudan meydana gelmesi gibi ‘döngüsel’ yaklaşım, sonuna kadar izlendiğinde bir şeye varlık kazandıran sebebin, o şeyin kendisi olacağı sonucuna varılır ki bu kabul edilemezdir. Öte yandan mümkün varlıkların sebebinin sonsuzca geriye gitmesi geçerli bir açıklama yöntemi değildir. O halde zincirin başında, artık kendisi mümkün varlık olmayan bir başka varlık türüne yani zorunlu varlığa ulaşılmalıdır. Zorunlu varlık, var olmaması mantıksal bir çelişki doğuran varlıktır. Çünkü zorunlu varlık, diğer tüm varlıkların açıklanmasında kendisine dayanılan temel, en gerçek varlıktır. Meşşâîler varlık kavramının tahliliyle elde edilen zorunlu varlığın yaratıcı olduğunu söylemişlerdir. Bu parçadaki açıklama İslam felsefesinin; I. irade özgürlüğü problemi, II. yaratıcının varlığını kanıtlama problemi, III. toplumsal yaşama yönelik problemler problemlerinden hangileri ile ilişkilendirilebilir?

16-20 Din Kültürü Soruları

Allah’ı (c.c.) her an görüyormuş gibi yaşayan kişiler, Kur’an-ı Kerim’de “muhsin” olarak isimlendirilmiş ve onlardan övgüyle bahsedilmiştir. Allah (c.c.), “Onlar bollukta da darlıkta da Allah yolunda harcarlar, öfkelerini yenerler, insanları affederler. Allah işini güzel yapanları sever.” (Âl-i İmrân, 3:134) ayetinde muhsinlerin özelliklerinden bir kısmını belirtmiştir. Bu metinde aşağıdaki kavramlardan hangisinin üzerinde durulmaktadır?

Yukarıda bir dine ait semboller gösterilmiştir. Bu sembollerin ait olduğu dinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yukarıdaki türbede Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte muhtemelen 1093 yılında bugünkü Kazakistan sınırları içinde yer alan Batı Türkistan’da doğmuş ve 1166 yılında vefat etmiş, Türklerin Müslüman olmalarında etkili olmuş bir şahıs bulunmaktadır. Onun Divan-ı Hikmet’te söylediği dinî ve tasavvufi içerikli, kolay anlaşılır şiirleri Türkler arasında düşünce birliğinin sağlanmasında önemli bir paya sahiptir. Buna göre görseldeki türbenin aşağıdakilerden hangisine ait olduğu söylenebilir?

Aşağıda günümüzün modern hastanelerinden birinde tedavi olan hasta gösterilmiştir. İslam’da buna benzer ilk kurum 707 yılında Emevi Halifesi Velid b. Abdülmelik tarafından yapılmıştır. İslam dünyasında bu kurum aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmıştır?

İslam’a göre kâinat, Allah’ın (c.c.) isim ve sıfatlarının yansımasıdır. Buna aşağıdaki annenin bebeğine olan şefkat ve merhameti örnek verilebilir. Buna göre görselde Allah’ın (c.c.) isim ve sıfatlarından hangisinin yansıması vardır?

21-25 Felsefe Soruları

Newton, “Tanrı’nın insana bahşettiği iki şey vardır. Bunlar Pisagor Teoremi ve Altın Orandır” demiştir. İnsanlık doğanın sırlarını daha Antik Çağ’da keşfetmeye çalışmıştır. İlk kez Pisagor tarafından matematikselleştirilmeye çalışılan doğadaki fiziksel nesnelerin ritmik hareketlerin ortak sırrını keşfedebilmesi için binlerce yıl beklemiştir. Fiziksel nesnelerin işleyişindeki bu ortak gizemin izini ilk keşfeden, Il Saggiatore isimli kitabında ‘‘Doğanın dilinin matematik ve geometri olduğunu’’ söyleyerek bir Pisagorcu olduğunu ilan eden, Galileo Galilei’dir. Bu parçaya dayanılarak aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılabilir?

Thales, Yunan dünyasında bilim öncesi dönemden, bilim dönemine geçiş sürecinin ilk filozofu olarak kabul edilmektedir. Fenike’de doğduğu iddia edilen Thales’in Anadolu topraklarında bulunan Milet’te yerleşerek felsefi görüşlerini buradan dillendirmesinden olsa gerek ki Milet Mektebi’nin kurucusu sayılmaktadır. Bu dönem filozofları ilgilendiren temel problem “Evren neden meydana gelmiştir?” sorusuna yanıt aramak olmuştur. Bu dönem filozofları temel noktada evrenin neden oluştuğuyla ilgili yorumlarda bulunmuşlarsa da insan konusuyla ilgilenmemişlerdir. Yunan düşüncesini bilim dönemine yaklaştıran doğa gözlemlerine dair ilk tecrübeyi felsefi anlamda Thales ortaya atmış ve her şeyin kaynağı olarak suyu göstermiştir. Bu parçada aşağıdaki problemlerin hangisi üzerinde durulmaktadır?

Felsefede dünyayı ve var oluşu, bilinç ve düşünceye önem vererek açıklayan öğretidir. Bu öğretiyi savunanlar, varlıklar arasındaki soyut ilişkilerin, duyularla algılanan nesnelerden daha gerçek olduğunu ve insanların var olan her şeye düşünsel bağlamda yaklaştığını bildiğini savunurlar. Bu parçada açıklanan felsefi öğreti aşağıdakilerden hangisidir?

I. İnancın akılla temellendirilmesi yapılmaya çalışılmıştır. II. Antik Çağ’ın eleştirel tutumu benimsenmiştir. III. Dinsel otoriteye karşı gelinmemesi gerektiği vurgulanmıştır. IV. İnancın bilgiyi mümkün kıldığı düşüncesi egemendir. Yukarıdaki özelliklerden hangileri Hristiyan felsefesi için söylenemez?

Filozof, çoğunluğun, uykuda olanların farkında olmadığı bir ahlaksal-dinsel formu insanlara ilan eden ve onların buna uygun olarak davranmalarını isteyen kişidir. Buna göre, filozoflar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?