8. Sınıf Din Kültürü 1. Dönem 1. Yazılı Soruları Çöz (5. Senaryo)

Kader kelime olarak ölçü ile yapmak, planlamak, biçimlendirmek demektir. Terim olarak da Allah'ın (cc) her şeyi önceden bilmesi, takdir etmesi ve bir plana göre düzenlemesidir. Ayetlerdeki düzen bu plan ve ölçünün ürünüdür. Kabul edilecek örnekler: gecenin dinlenme, gündüzün geçim vakti kılınması; yeryüzünün döşek, dağların kazık yapılması; insanların çift çift yaratılması. Öğrenci ayetteki düzeni 'ölçü, plan, düzen' kavramlarıyla ilişkilendirmeli ve bu düzenin Allah'ın (cc) takdiriyle olduğunu belirtmelidir.

Beklenen cevap şu noktalardan en az ikisini gerekçesiyle içermelidir: (1) İnsanın ilmi sınırlıdır; Hz. Ömer her şeyi bilemediği için salgın haberini aldıktan sonra danışarak (istişare ederek) karar vermiştir. (2) İnsan, aklı ve cüzi iradesiyle tercih yapar; Hz. Ömer iradesini kullanarak geri dönme yolunu seçmiştir. (3) İnsan, yetki alanındaki insanların sağlığını koruma konusunda sorumludur; bu nedenle tehlikeye atmamak için tedbir almıştır. (4) İnsanın kaderi seçimlerine bağlıdır; kader, insanı sorumluluktan kurtaran bir bahane değildir. Kabul edilecek temel fikir: insan akıl ve irade sahibidir, tercihlerinden sorumludur ve sorumluluğunu yerine getirmelidir.

“Allah'tan iste, yardım dile” ifadesi cüzi iradeyle ilgilidir. Çünkü dua etmek, istemek, yardım dilemek insanın kendi tercihiyle yaptığı davranışlardır; cüzi irade Allah'ın (cc) insana verdiği sınırlı özgürlük ve tercih etme kabiliyetidir. “Allah'ın takdiri dışında kimse fayda veremez” ifadesi külli iradeyle ilgilidir. Çünkü külli irade Allah'ın (cc) mutlak ve sınırsız iradesidir, her şeyi içine alır; insanın iradesi dışında gerçekleşen durumlar bu alana girer.

Görüş doğru değildir. Kader, Allah'ın (cc) her şeyi önceden bilmesi, takdir etmesi ve bir plana göre düzenlemesidir (yasa, plan, ölçü, düzen). Kaza ise takdir edilen şeyin zamanı ve yeri gelince Allah (cc) tarafından yaratılmasıdır (gerçekleştirme, ortaya çıkarma). Biri plan ve takdir aşamasını, diğeri bu planın gerçekleşmesini anlatır. Kitaptaki örnek (yer çekimi kuvveti kader, yüksekten bırakılan cismin düşmesi kaza) ya da uygun başka bir örnek kabul edilir.

Kerem'in tutumu doğrudur. Çünkü önce üzerine düşeni yapmakta (eksiklerini bulup çalışmak), sonra sonucu Allah'tan (cc) beklemekte ve dua etmektedir; tevekkül önce tedbir/çaba, sonra Allah'a güvenmektir. Deniz'in “şans, baht” gibi sözlerle sorumluluktan kaçması yanlış kader anlayışıdır. İnsan, aklı ve iradesiyle tercihlerinden sorumludur. Öneri: Deniz bahaneler yerine hatalarını bulmalı, çalışma planı yapmalı, çalıştıktan sonra Allah'a dua edip güvenmelidir. Benzer kabul edilebilir cevaplar puanlanır.

Bu görüş yanlıştır. Doğru kader anlayışı insanı çalışmaktan alıkoymaz. Kur'an-ı Kerim'de insanlara tedbir almaları öğütlenir. Tedbirsiz bir tevekkül anlayışı İslam'ın genel prensiplerine aykırıdır. İnsan, akıl ve irade sahibi olduğu için davranışlarından sorumludur. Üzerine düşeni yapmalı, sonucu Allah'tan (cc) beklemelidir. Kabul edilecek temel fikir: kader, sorumsuzluk ve tembellik için bahane değildir.

Ayetelkürsi'de Allah'ın (cc) daima diri olduğu; ilminin, iradesinin ve kudretinin her şeyi kuşattığı belirtilir. Kâinatın yegâne sahibi O'dur ve bütün işler ancak O'nun takdiriyle gerçekleşir. Kader ve kaza inancı Allah (cc) inancının bir sonucudur; çünkü Allah (cc) sonsuz ilmi, iradesi ve kudretiyle her şeyi takdir eder ve yaratır. Ayetteki bu vurgu, her şeyin O'nun ilmi ve takdiriyle gerçekleştiği inancını güçlendirir.