10. Sınıf Fizik 1. Dönem 1. Yazılı Son Hazırlık Soruları Çöz (Tüm Senaryolar)

TAM PUAN (10 puan): Ardışık ölçümler arasında Δx/Δt hesaplanır: (0-1) s'de 4/1 = 4 m/s, (1-3) s'de 8/2 = 4 m/s, (3-4) s'de 4/1 = 4 m/s. Her aralıkta hız aynı çıktığı için Deniz'in görüşü yanlıştır; yer değiştirmelerin farklı olması hızın sabit olmadığını göstermez, süre aralıkları da farklıdır. Araç sabit hızlıdır ve hızı 4 m/s'dir.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir parça doğru: ya Deniz'in görüşünün yanlış olduğunu belirtmiş ya da hızı 4 m/s bulmuş, ancak diğer parçayı yanlış yazmış ya da yazmamıştır.
SIFIR PUAN: Deniz'in görüşünü doğru bulur ve hızı da yanlış hesaplar ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Hızın sabit olması her aralıkta Δx/Δt oranının aynı olması demektir; Δx'lerin eşit olması gerekmez, zaman aralıklarıyla birlikte düşünülür.
Sık yapılan hata: Öğrenciler süre aralıklarını dikkate almadan yalnızca yer değiştirmelere bakıp hızın değiştiğini söyler.

TAM PUAN (10 puan): Her 2 s'de konum 10 m azalmaktadır; konum-zaman grafiği doğrusaldır ve eğim sabittir (−5 m/s), bu nedenle hareket sabit hızlıdır. Araç 6. s'de orijinden 10 m uzaktadır ve 5 m/s hızla orijine yaklaştığı için 2 s daha gider. Orijinden geçtiği an 8. s'dir.
KISMİ PUAN (5 puan): Yalnızca bir parça doğru: ya sabit hızlı olduğunu eğim ya da eşit sürede eşit konum değişimi ile gerekçelendirmiş ya da 8. s'yi bulmuş, ancak diğer parça yanlış ya da eksiktir.
SIFIR PUAN: Sabit hızlı olduğunu gerekçelendiremez ve orijinden geçtiği anı da yanlış bulur ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Konum-zaman grafiği doğru ise eşit zaman aralıklarında konum değişimi eşittir; eğim hızı verir ve bu eğim değişmez.
Sık yapılan hata: Öğrenciler eğimin negatif olmasını hızın sabit olmaması gibi yorumlar ya da orijine ulaşma süresini 6. s'den başlayarak değil 0. s'den başlayarak hesaplar.

TAM PUAN (15 puan): I. deney: Hız sabitken süre kaç katına çıkarsa yer değiştirme de o kadar katına çıkar; yer değiştirme süreyle doğru orantılıdır. II. deney: Süre sabitken hız kaç katına çıkarsa yer değiştirme de o kadar katına çıkar; yer değiştirme hızla doğru orantılıdır. Genel bağıntı Δx = v · t'dir; 8 m/s hızla 7 s giden aracın yer değiştirmesi 8 · 7 = 56 m'dir.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru madde için 5 puan (3 doğru madde 15 puan, 2 doğru madde 10 puan, 1 doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmazsa.
Püf noktası: Önce bir nicelik sabit tutulup diğeriyle ilişkisi bulunur, sonra bu iki sonuç birleştirilerek Δx = v · t genellemesine ulaşılır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yalnızca bağıntıyı ezbere yazar; verilerden orantı sonucunu çıkarmaz ya da hesapta 56 m yerine 15 m (8 + 7) yazar.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): K'nın 5 s'deki yer değiştirmesi 30 m olduğundan hızı 30/5 = 6 m/s (sağa), L'nin yer değiştirmesi 20 m olduğundan hızı 20/5 = 4 m/s (sola) bulunur. Başlangıçta aralarındaki uzaklık 9 birim = 90 m'dir. Birbirine yaklaşma hızı 6 + 4 = 10 m/s'dir. Uzaklığın 30 m olması için 90 − 30 = 60 m yaklaşmaları gerekir: t = 60/10 = 6 s. Hareketin 6. saniyesinde olunur.
KISMİ PUAN (5 puan): Araçların hızlarını (6 m/s ve 4 m/s) doğru bulmuş, ancak süreyi (6 s) doğru bulamamış ya da hiç bulmamıştır.
SIFIR PUAN: Hızlardan birini ya da ikisini yanlış bulur ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Zıt yönlü hareketlerde araçlar arasındaki uzaklık, hızların büyüklükleri toplamı kadar azalır; önce hızlar vektörlerden bulunur.
Sık yapılan hata: Öğrenciler yaklaşma hızı yerine hız büyüklüklerini çıkarır ya da 30 m'yi toplam uzaklık sanıp 90 m'den çıkarmayı unutur.

TAM PUAN (15 puan): a) Her 2 s'lik aralıkta hız 10 m/s artmıştır: Δv = 15−5 = 25−15 = 35−25 = 10 m/s. b) a = Δv/Δt = 10/2 = 5 m/s² (doğu yönünde). c) Eşit zaman aralıklarında hız değişimleri eşit olduğu için birim zamandaki hız değişimi, yani ivme, her aralıkta aynıdır; ivme sabittir.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç maddeden ikisini doğru yazar (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç maddeden yalnızca birini doğru yazar (her doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: İvme, hızın kendisine değil birim zamandaki hız değişimine (Δv/Δt) bağlıdır; eşit sürelerde eşit hız değişimi sabit ivme demektir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler hız değişimi yerine her aralığın sonundaki hız değerini (15, 25, 35 m/s) yazar ya da ivmeyi hıza eşitler.

TAM PUAN (15 puan): a) Süre sabitken hız değişimi 2 katına, 4 katına çıktıkça ivme de 2 katına, 4 katına çıkar; ivme hız değişimiyle doğru orantılıdır. b) Hız değişimi sabitken süre 2 s'den 3 s'ye, 6 s'ye çıktıkça ivme 6'dan 4'e, 2 m/s²'ye azalır; süre kaç katına çıkarsa ivme o kadar kat küçülür, yani ivme süreyle ters orantılıdır. c) a = Δv/Δt.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç maddeden ikisini doğru yazar (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç maddeden yalnızca birini doğru yazar (her doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Veriler karşılaştırılırken bir nicelik sabit tutulur, diğerinin değişimine bakılır; ivme Δv/Δt oranıdır.
Sık yapılan hata: Öğrenciler II. deneyde süre arttıkça ivmenin de arttığını söyler; ivmenin süreyle ters orantılı olduğunu göremez.

TAM PUAN (15 puan): A'nın hızı değişmediği için Δv = 0 ve a = 0/2 = 0'dır. B için Δv = 6−0 = 6 m/s ve a = 6/2 = 3 m/s²'dir. Kerem'in görüşü yanlıştır; ivme hızın büyüklüğüne değil birim zamandaki hız değişimine bağlıdır. A'nın hızı büyük olsa da değişmediği için ivmesi sıfırdır, B'nin ivmesi ise daha büyüktür.
KISMİ PUAN (10 puan): Üç maddeden ikisini doğru yazar (her doğru madde 5 puan).
KISMİ PUAN (5 puan): Üç maddeden yalnızca birini doğru yazar (her doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Hız büyük olsa bile hız değişmiyorsa ivme sıfırdır; ivmeyi belirleyen Δv/Δt'dir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler hızı büyük olan aracın ivmesinin de büyük olduğunu düşünür; hız ile hız değişimini karıştırır.

BONUS (10 puan üzerinden)
TAM PUAN (10 puan): a) Her 2 s'de hız 10 m/s azalmaktadır: Δv = −10 m/s, a = −10/2 = −5 m/s². İvmenin büyüklüğü 5 m/s², yönü batıdır. b) (0-4) s aralığında hız doğuya (+), ivme batıya (−) olduğundan yönleri zıttır; araba yavaşlar. (4-8) s aralığında hız batıya (−), ivme de batıya (−) olduğundan yönleri aynıdır; araba hızlanır.
KISMİ PUAN (5 puan): İki maddeden yalnızca birini doğru yazar (her doğru madde 5 puan).
SIFIR PUAN: Hiçbir maddeyi doğru yazmaz ya da cevap yazmaz.
Püf noktası: Hız ve ivme aynı yönlüyse hız büyüklüğü artar, zıt yönlüyse azalır; ivmenin işareti tek başına hızlanma ya da yavaşlamayı belirlemez.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ivme negatif olduğu için arabanın bütün hareket boyunca yavaşladığını söyler; hızın işaretini hesaba katmaz.

TAM PUAN (10 puan): a) (0-4) s aralığında ivme sabit ve pozitiftir (3 m/s²), araç durgun hâlden +x yönünde hızlandığı için hız ile ivme aynı yönlüdür; araç düzgün hızlanan harekete sahiptir. (4-8) s aralığında ivme sıfırdır, hız değişmez; araç sabit hızlı hareket yapar (hızı 12 m/s'dir). (8-10) s aralığında ivme sabit ve negatiftir (−6 m/s²), hız +x yönünde olduğundan ivme hıza zıt yönlüdür; araç düzgün yavaşlayan hareket yapar. b) İvme-zaman grafiğinde alan hız değişimini verir: (0-4) s için Δv = 3·4 = +12 m/s, (4-8) s için 0, (8-10) s için Δv = −6·2 = −12 m/s. Toplam hız değişimi 0 olduğundan ve başlangıç hızı sıfır olduğundan t = 10 s'de hız 0'dır (araç durur).
KISMİ PUAN (5 puan): (a) ve (b) şıklarından yalnızca biri tam doğrudur: ya üç aralığın hareket türünü gerekçesiyle doğru yazmıştır ya da 10. saniyedeki hızı alanlardan yararlanarak 0 bulmuştur.
SIFIR PUAN: Hem (a) şıkkında üç aralığın tümünü doğru ve gerekçeli yazamayan hem de (b) şıkkında hızı doğru bulamayan ya da boş bırakan cevap 0 puandır.
Püf noktası: İvme-zaman grafiğinde ivmenin işareti hareketin yönüne göre yorumlanır ve grafik ile zaman ekseni arasındaki alan hız değişimini verir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler ivmenin sıfır olduğu (4-8) s aralığında aracın durduğunu sanır ya da (8-10) s aralığındaki negatif ivmeyi hızın yönünün değiştiği biçiminde yorumlar.

TAM PUAN (10 puan): a) Mert'in görüşü yanlıştır. Grafik doğrusaldır ama zaman eksenine paralel değildir; hız 0. saniyede 2 m/s iken 8. saniyede 10 m/s olmuştur, yani hız zamanla düzgün artmaktadır. Sabit hızlı harekette v-t grafiği zaman eksenine paralel yatay bir doğru olurdu. Eğik doğru, ivmenin sabit olduğunu gösterir. b) Eğim ivmeyi verir: a = Δv/Δt = (10 − 2)/8 = 1 m/s². Başlangıç hızı v₀ = 2 m/s olduğundan model v = 2 + 1·t (v = 2 + t) olur. t = 5 s için v = 2 + 1·5 = 7 m/s bulunur.
KISMİ PUAN (5 puan): Her doğru bölüm için 5 puan: a bölümünde forkliftin sabit hızlı değil, hızı düzgün artan sabit ivmeli hareket yaptığını yatay doğru ölçütüyle gerekçelendirirse 5 puan; b bölümünde a = 1 m/s², v = 2 + t modelini ve v(5) = 7 m/s sonucunu doğru yazarsa 5 puan alır. Yalnızca bir bölüm doğruysa 5 puan verilir.
SIFIR PUAN: İki bölümü de doğru yazmayan ya da cevap vermeyen öğrenci 0 puan alır (ör. Mert'i haklı bulan ve ivmeyi yanlış hesaplayan cevap).
Püf noktası: v-t grafiğinde eğim ivmeyi, eksen kesim noktası başlangıç hızını verir; sabit hız ancak zaman eksenine paralel yatay doğruyla gösterilir.
Sık yapılan hata: Öğrenciler eğik doğruyu sabit hız sanır ya da başlangıç hızını (v₀) unutup v = a·t yazarak t = 5 s için 5 m/s bulur.